Беларуска Воля Ермалаева-Франка, якая ўжо пяць гадоў жыве ў бразільскім горадзе Сальвадоры, распавяла аб тым, як выйшла замуж за бразільца, і чым жыхары Бразіліі адрозніваюцца ад беларусаў. Пазнаёміліся мы з мужам на другі дзень майго знаходжання ў бразільскім горадзе Сальвадоры. Я прыехала на стажыроўку, і першым заданнем была прэзентацыя сваёй краіны для арганізацыі і астатніх стажораў. Патэрсан раней працаваў у той жа арганізацыі і ездзіў на стажыроўкі ў Бразілію і ў Калумбію, але ў той дзень прыйшоў госцем на мерапрыемства. Ён сцвярджае, быццам я яму адразу спадабалася, і ён спрабаваў са мной пагаварыць, ўразіць сваімі ведамі бразільскага, але мне гэта было не вельмі цікава ў той момант адбівалася розніца гадзінных паясоў, стомленасць пасля пералёту, я паспела абгарэць на пляжы, застудзіцца пад кандыцыянерам, не выспалась і наогул адчувала сябе агідна. Патэрсан пакінуў мне свой нумар на ўсялякі выпадак, прапанаваў паабедаць з ім і яго канадскай госцяй. Адразу я адмовілася, але крыху пазьней патэлефанавала, і мне пашанцавала, што ён недалёка сышоў і мяне дачакаўся. Жудасна хацелася спаць або хоць бы чаю. А трэба сказаць, што акрамя кандыцыянераў тут у пашане халодныя напоі п’юць ледзяное піва, сокі са лёдам, халодную ваду і г. д. Чай заварваюць звычайна, калі захварэюць (і гэта, як правіла, рамонкавы, мятный чай), і ў рэстаранах знайсці яго няпроста. І тут Патэрсан кажа: ‘А ў мяне дома ёсць чай’. У Беларусі гэта нават гучала б як намёк, але тут для мяне гэта стала проста выратаваннем. Напаіў ён мяне гарбатай, мне палягчэла, і я, нарэшце, яго разгледзела. У першыя ж дні ён мне паказаў усё, што я марыла ўбачыць у горадзе, які палюбіла яшчэ па кнігах Жоржы Амаду, гістарычны цэнтр, марскі храм багіні, лепшыя пляжы і рэстараны. Увесь вольны ад стажыроўкі час мы праводзілі разам Патэрсан вучыўся ва універсітэце, і, калі я прыехала, у яго былі канікулы. Ён знаёміў мяне з Сальвадорам і наогул з Бразіліяй, вучыў гатаваць мясцовыя стравы, дапамагаў уладкавацца ў музей Жоржы Амаду на пераддыпломную практыку, тлумачыў тонкасці партугальскай мовы, якім я ўжо нядрэнна валодала, калі прыехала, рыхтаваў мяне да іспыту па мове, які я здала ў выніку на вышэйшую адзнаку. Я падоўжыла візу да шасці месяцаў (стажыроўка доўжылася толькі тры), па максімуме. Потым мне трэба было з’язджаць, і ён пагадзіўся паехаць са мной. Мае бацькі жылі тады ў Рыа-дэ-Жанейра, Новы год сустракалі на Чырвонай плошчы, а потым тры тыдні каталіся па зімовай Беларусі, былі на канцэртах ‘Троцы’, наведалі кучу сяброў, і маіх, і яго, як ні дзіўна. І Патэрсан вырашыў, што гэта як-то па-дурному, што мы гаворым з ім, акрамя партугальскай, па-бразильски, і пачаў вучыць партугальскую мову. Патэрсан кажа, што, раз беларусы, у адрозненне ад бразільцаў, маюць і да гэтага часу захавалі свой уласны мова, грэбаваць ім проста па-дурному. З тых часоў, як вывучыў, па-бразильски мы, на самай справе, больш не маем зносіны. Потым ён вырашыў не з’язджаць, пакуль я не скончу універсітэт, застаўся яшчэ на адзін семестр, ‘замарозіўшы’ вучобу. Мы абодва ўладкаваліся на працу, Патерсон выкладаў англійская, партугальская і іспанскі. Зручна, што ў Бразіліі і Беларусі бразільцы могуць знаходзіцца да трох месяцаў без візы бязвыезна. Аднойчы, на травеньскія святы, мы паехалі ў Кіеў, усяго на адзін дзень, як раз, каб Патэрсану выехаць пасля трох месяцаў, гулялі там цэлы дзень ўдваіх. Да позняга вечара мы, стомленыя, дайшлі да статуі ‘Радзімы-маці’. І аказалася, што ён увесь дзень падбіраў найбольш ўдалы момант, каб зрабіць мне прапанову. Я расплакалася, натуральна, згадзілася, мы абмяняліся кольцамі, ну і на наступны дзень ужо, вярнуўшыся, абвясцілі бацькам. Яны адрэагавалі без асаблівых эмоцый, ну нарэшце-то. Ажаніцца мы вырашылі ўжо ў Бразіліі. Усё было вельмі сціпла, хутка распісаліся ў загсе раніцай у сераду і пайшлі на пляж. Затое прыгожая дата, якую наўрад ці забудзеш. У бацькоў на вяселле прыехаць не атрымалася, таму мы для іх зладзілі потым яшчэ ‘цырымонію’ зноў абмяняліся кольцамі ўжо ў іншы статуі, каля Хрыста ў Рыа-дэ-Жанейра, калі лёталі туды з маімі бацькамі і свёкрам, праз некалькі гадоў пасля вяселля. Сваякі мужа мяне прынялі вельмі цёпла (наогул у бразільцаў першы кантакт звычайна вельмі добразычлівы), у яго вялікая сям’я тата, трое братоў і дзве сястры (усе дарослыя, муж самы малодшы), цэлая плойма пляменнікаў і незлічоная колькасць цётак, дзядзькаў і стрыечных братоў-сясцёр. Усе жывуць асобна, але любяць збірацца на сямейныя святы. Сьвёкар у мяне вельмі пацешны, яму за семдзесят гадоў, ён грае на гітары і спявае песні на розных мовах. Мае бацькі Патэрсана таксама адразу палюбілі, тата адразу ж пацягнуў яго гуляць у футбол (ты ж бразілец.), а мама дзівілася яго бразільскім мове і галантнасці. Як-то мы былі разам на экскурсіі па Вільні, і заходзілі на могілках. І вось аказалася, што ў Патэрсана ў сям’і прынята пасля наведвання могілак сціраць ўсю вопратку і мыць абутак, прычым, адразу ж па вяртанні. Я спытала, ці магу я не сціраць (у мяне не было ў гэтай кароткай паездцы зменнай адзення), мы ж не ў Бразіліі, і ў маёй сям’і такой традыцыі няма. Ён сказаў, што няма праблем. Але калі я паспрабавала абняць яго ў ‘бруднай’ вопратцы, не выйшла прыйшлося сціраць. Большасць маіх звычак, накшталт штодзённых чаяванне або ўжывання сырога сала пад боршч муж падзяляе і падтрымлівае. Тут абед мае нейкі асаблівы статус. І калі сказаць каму-тое, што ты не паабедаў, то рэакцыя, быццам ты зараз памрэш з голаду. Прывыкла ёсць бабовыя кожны дзень, гэта крыніца жалеза і бялку, фасолю з рысам, мабыць, самае папулярнае абедзенны страва, прычым, напэўна, адзінае, якое папулярна ва ўсёй Бразіліі (а наогул краіна велізарная, і традыцыі, і культурныя асаблівасці вельмі розныя ў залежнасці ад рэгіёну). Не паеў фасолі лічы, не паабедаў. У першыя месяцы мяне шакавала багацце смачнай ежы, і за пяць гадоў мне так і не трапілася месца, дзе б рыхтавалі нясмачна (нават у самых танных студэнцкіх столовках не знойдзеш пересоленного супу або слипшегося рысу). А яшчэ тут папулярныя недарагія рэстараны з ежай на вагу або яшчэ строме без абмежаванняў, за фіксаваную плату. У выніку мы дружна пачалі набіраць вагу, паддаючыся мясцовай традыцыі добранька абедаць і вячэраць. Але праз якое-то час паддаліся іншы, таксама характэрнай мясцовай тэндэнцыі, весці здаровы лад жыцця, і пайшлі ў спартзалу. Гэта аказалася вельмі выдатна. Патэрсан спортам і раней займаўся, а для мяне гэта вялікае адкрыццё. Яшчэ навучылася пастаянна хадзіць у лапцях (тыпу фліп-флоп), спачатку было нязручна, а цяпер пагаджуся, што гэта самая камфортная абутак. Праз пяць гадоў амаль прывыкла да кандыцыянераў і ледзяной вадзе, хоць да гэтага часу не разумею, навошта гэта ўсё. Приучилась чысціць зубы пасля кожнага прыёму ежы. Тут гэта нармальная справа нават ў прыбіральні універсітэцкай сталовай. І цяпер па-іншаму складана. Раздзельны бюджэт нармальная практыка, асабліва калі абодва жонка працуюць. З іншага боку, па меншай меры, у нашай сям’і, няма правілы, што кожны абавязкова плаціць за сябе. Напрыклад, у рэстаране гэта спантанна магу я аплаціць рахунак, можа ён, звычайна залежыць ад таго, хто ўзяў грошы або картку, або, хто не плаціў у мінулы раз. Хатнія абавязкі таксама падзяляюцца, хоць парадкам у доме я абавязана хутчэй мужу. Я страшная гультайка, і, калі б ён не выяўляў ініцыятыву, было б складаней. Але наогул стараемся дзяліць ўборку пароўну. Першае, што мяне ўразіла, яшчэ ў дзень знаёмства, гэта агучанае ім правіла: хто рыхтаваў, не мые посуд.

Гатаванне пад настрой. Мы любім ёсць дома і стараемся часта рыхтаваць, але, калі абодвум лянота ці не паспяваем ідзем у рэстаран. Але, на самай справе, я не ўпэўненая, што гэта тыповы для бразільцаў расклад. Напрыклад, сярэдні і вышэйшы сацыяльныя класы часта наймаюць хатняя прыслужніца, не толькі як у серыялах на пастаянную працу з пражываннем (гэта становіцца ўсё даражэй з паляпшэннем працоўных правоў), але і на адзін дзень у тыдзень як раз усё прыбраць і нагатаваць абедаў на тыдзень. У адрозненне ад беларусаў, у бразільцаў менш патрыярхату ў галаве. Я не бачу строгага падзелу абавязкаў на мужчынскія і жаночыя, напрыклад, у выхаванні дзяцей мужчыны тут ўдзельнічаюць нароўні з жанчынамі. Значна радзей, на мой погляд, сустракаюцца меркаванні накшталт ‘жанчына не павінна быць разумнейшыя мужчыны’ або ‘месца жанчыны на кухні’, ну і іншае што кожная абавязкова павінна нараджаць і сядзець дома з дзіцем. Я ўжо як-то больш прывыкла, а мая мама дзівілася, колькі тут тат, людзей, якія гулялі з дзецьмі, не менш, чым маці, прычым яшчэ ў радзільным доме бацька мае права пастаянна суправаджаць парадзіху. Мне бачыцца гэта звязаным не толькі з тым, што патрыярхат здае пазіцыі, але і што наогул дыскрымінацыя па любому прыкмеце тут не вітаецца. Гвалт, расізм, гамафобія гэта злачынства, прычым сур’ёзныя і на практыцы каральныя. Мяне прыемна ўражвае тут стварэнне без бар’ернай асяроддзя на ўсіх узроўнях ад пандусаў і дарожак для людзей са слабым зрокам на вуліцах да выкладання моў жэстаў і Брайля ў універсітэтах. Патэрсан мяне заўсёды ‘абараняе’ тут, калі новыя знаёмыя, напрыклад, не ведаюць, што такое Беларусь, і (бывае такое часам) додумывают, што гэта ж частка Бразіліі ён тлумачыць на яркіх прыкладах тыпу ‘А вам бы спадабалася, калі б вас, бразільцаў, параўноўвалі з аргенцінцамі. Ці называлі партугальскай калоніяй

About