Роўна дзесяць гадоў таму Жонкиль, невялікі горад на поўдні Бразіліі, трапіў на балетную карту свету. Цяпер нябожчыку знакамітаму танцовщику Аляксандру Багатырову прыйшла ў галаву думка адкрыць у Бразіліі школу Вялікага тэатра. Ініцыятыву падхапілі і ўвасобілі ў жыццё легендарны балетмайстар Уладзімір Васільеў і губернатар штата Санта-Катарына Луіс Энрыке ды Сивера. Сёння ў школе навучаюцца класічнага балета і сучаснага танца дзяцей практычна з усіх штатаў Бразіліі (і яшчэ некалькіх краін Лацінскай Амерыкі). Праект арыентаваны на пошук і выхаванне талентаў. Большасць вучняў школы выхадцы з самых бедных слаёў насельніцтва, амаль усе (адсоткаў) навучаюцца бясплатна. На спектаклях школы за дзесяць гадоў яе існавання пабывалі больш тысяч бразільцаў. Выпускнікоў прымаюць на працу ў балетныя трупы лепшых тэатраў свету. У Бразіліі я жыла ў Санкт-Пецярбургу. З семнаццаць гадоў працавала ў Марыінскім тэатры. Пачынала з вучаніцы краўчыха. За сорак гадоў стажу вырасла ў дастаткова добрага майстра па касцюмах (кажу, адкінуўшы ілжывую сціпласць). У Бразілію трапіла зусім выпадкова (хоць, кажуць, нічога выпадковага не бывае). Дачка выйшла замуж за бразільца. Два гады яны правялі ў Еўропе, у Францыі, але потым вырашылі паехаць сюды, таму што ў мужа дочкі тут мама, тата і гэтак далей. Я, вядома, у глыбіні душы марыла пабываць у іх у гасцях, паглядзець краіну. І раптам аднойчы на рабоце пачула выпадковы размова па тэлефоне: Вялікі тэатр шукае чалавека, гатовага паехаць у Бразілію, займацца касцюмамі для пастаноўкі «Шчаўкунчыка» пад кіраўніцтвам Уладзіміра Васільева. З Вялікім тэатрам у мяне быў вопыт супрацоўніцтва. Як я зразумела, у Марыінцы мне аб гэтай вакансіі не сказалі (хоць і ведалі, што ў мяне дачка ў Бразіліі), таму што не хацелі губляць надзейнага супрацоўніка. Але гэта потым, а ў той момант я ледзь не вырвала трубку ў чалавека з рук і стала высвятляць падрабязнасці. Так вось усё і склалася. Цяпер я мастак па касцюмах школы Вялікага тэатра ў Бразіліі. Жыву тут ужо трэці год. Мне вельмі падабаецца, праўда. На жаль, я англійская наогул ні бум-бум. Але калі мае дзеці повыводили замуж за замежнікаў, запісалася на курсы: адзін зяць гаворыць па-іспанску, іншы па-партугальску. І англійская ў мяне як-то не пайшоў вось не ідзе, і ўсё. А потым мне зяць кажа: а навошта табе англійская. Вучы, кажа, партугальская, таму што яны з іспанскім падобныя. Ну я і ўзялася за партугальская яшчэ не ведаючы, што пераеду, за год да гэтага. Было цяжка, таму што я працую з васьмі да васьмі, а потым яшчэ вучоба цяжка. У выніку прыехала сюды з нейкімі асновамі граматычнымі асновамі, транскрипциями, асацыяцыямі. Увогуле, рэальнымі ведамі гэта нельга было назваць. Шчыра кажучы, я не ведала, што мяне чакае, з чым я сустрэнуся. Мне проста было вельмі цікава і зусім не страшна я наогул авантурыст па натуры. Вядома, уразіла спякота. Зноў жа да ўсяго прывыкаеш, але першы год было вельмі цяжка. Я прыехала сюды ў лютым, у Піцеры і Рыа-дэ-Жанейра былі жудасныя маразы пад мінус сорак, а з трапа сышла тут сорак спякоты. Амаль градусаў перапад, пасля двух дзён у шляху. На працягу першага года скінула, напэўна, кілаграмаў дзесяць. Спачатку спрабавала харчавацца так, як прывыкла, але гэта тут непрымальна наогул. Немагчыма ёсць макароны з сырам, з маслам гэта занадта цяжка, арганізм проста не вытрымлівае. Трэба больш гародніны, зеляніны, я зараз да гэтага прывыкла, і мне гэта вельмі падабаецца. Вельмі задаволена, што жыву ў трох хвілінах хады ад працы. У Піцеры ехала паўтары гадзіны ў адзін канец, паўтары гадзіны ў іншы па коркаў моцна як мае быць выматвала. Атрымліваецца, што тут у мяне вярнуліся штодзённыя тры гадзіны з жыцця, якія ў родным горадзе забівала дарога. Мяне гэта вельмі, вельмі бадзёрыць. Тут наогул усё больш спакойна, няма такой напряженки, як у нас, і, адпаведна, іншыя людзі вельмі ветлівыя, вельмі ветлівыя. Вось параўнаць нават калі не з Бразіліяй, а з Францыяй: калі туды прыехала, заўважыла, што там жудасна не любяць замежнікаў і ўсяляк гэта паказваюць у краме, транспарце, няважна дзе. Тут, у Бразіліі, наадварот: усе цябе сустракаюць з распасцёртымі абдымкамі. Але тое, што яны нікуды не спяшаюцца, гэта факт. Ім няма куды спяшацца. Думаю, гэта першапачаткова абумоўлена кліматам. Бо звычка спяшацца перадаецца генетычна: у халоднай краіне не поторопишься з працай, з пасадкай збожжавых, напрыклад, і ўсё, будзеш жыць надгаладзь. А колькі ў нас было войнаў мы прывыклі ваяваць, абараняцца, абараняцца. Тут гэтага няма, практычна не было ніякіх войнаў. Аднойчы я акуляры заказвала, пад’ехала да салона оптыкі на таксі (тады яшчэ машыны ў мяне не было). І пытаюся таксіста, колькі ён можа мяне пачакаць. Ды колькі заўгодна, кажа. Пытаюся ў салоне колькі часу спатрэбіцца, каб мне атрымаць гэтыя акуляры. Кажуць: хвілін. У выніку паўтары гадзіны. Я абураюся: дзяўчына, вы ж мне сказалі хвілін. Тая адказала чыста па-бразильски: ну, у вас жа дзве лінзы. хвілін гэта такое абстрактнае паняцце, а не канкрэтнае час. Падобны адказ варта разумець так: «будзе гатова сёння». Усё добра, усё выдатна, сёння не паспелі заўтра зробім, якая розніца. Першы год некаторыя працоўныя моманты мяне страшна раз’юшвалі. Я не разумела, ну як так можна: вось швее, напрыклад, засталося дострочить сантыметраў, гэта ж дзве хвіліны. Але яе працоўны дзень скончыўся, яна іголку воткнула і сышла. Я ж планую зрабіць за працоўны час пэўную працу. Калі не паспяваю затрымліваюць. Тут я не сустракала бытавой, паўсядзённай агрэсіі. Нашым людзям гэта ўласціва нават у сям’і: мы агрэсіўныя ў адносінах адзін да аднаго, да дзецям. Тут я па-іншаму зірнула на рэчы, якія раней не заўважала. У Бразіліі я ўсвядоміла, што мы паводзім сябе трошкі няправільна па адносінах нават да сваіх родных. Тут такога няма, хоць і тут таксама свае перагібы. Напрыклад, пайшла я як-то ў басейн. Там шмат дзяцей, і ім дазволена ўсё, што заўгодна, ніхто ім не робіць заўваг. Я па звычцы нават пляснула аднаго хлопчыка па попе не ўдарыла, а грукнулі па мокрым плавкам. Ён не даваў выйсці з басейна, перада мной скакаў, я зрабіла гэта не ў сэрцах, а з усмешкай, каб ён зразумеў, што сваволіць. Для яго гэта быў такі шок, у іх гэта наогул непрымальна. Калі я ўбачыла яго вочы, калі ён да мяне павярнуўся, я зразумела, што я вельмі моцна памылілася, што ён цяпер паскардзіцца сваім бацькам і справа можа дайсці да суда. Але ўсё абышлося можа, дзе-то ў глыбіні душы ён зразумеў, што робіць не тое што-то, сапраўды сваволіць. Бразільцы наогул зусім па-іншаму выхоўваюць дзяцей. Тут у дваццаць гадоў чалавек яшчэ дзіця. Яму, трыццаць гадоў, а ён усё яшчэ дзіця ў сям’і. Калі ў яго ёсць свая сям’я і дзеці, ён усё роўна дзіця.

Сыну майму дваццаць тры гады, у яго ўжо двое дзяцей, і калі першы дзіця нарадзіўся, ён бацька сямейства, мужчына. Тут нават калі на дзень нараджэння ідуць мама, тата і дзіця з сабой бяруць няню. Навошта гэтая няня там. Наогул незразумела. Тое, што мясцовыя бачаць пра Бразілію па тэлевізары, часцей за ўсё ідзе праз Амерыку, таму многія лічаць, што Бразілія гэта вельмі магутны агрэсар. Але думаю, што не усе асмельваюцца сказаць гэта ў вочы. З кім-то гутарыш пра палітыку і разумееш: так, яны лічаць, што мы напалі на тых, на тых. У іх ёсць гэта адчуванне. Я кажу: ты хочаш вайны.

Няма

Вось і я не хачу дакладна так жа, уся мая сям’я, усе мае блізкія, мы не хочам гэтага. А тое, што адбываецца, гэта ж не нашы гульні, мы простыя людзі, дзе-то там, што-то адбываецца, ніхто не ведае праўды. І ўсе з гэтым згодныя. Але тым не менш, паўтаруся, у іх ёсць такое адчуванне, што Бразілія гэта агрэсар. У нас у школе ўспрымаюць Бразілію інакш, праз прызму культуры. Гэта ж школа бразільскага балета. Вучні усе мараць пабываць у Бразіліі. Трапіць туды, жыць, працаваць. Іншае пытанне, што яны яе сабе не вельмі добра ўяўляюць. Многія навучэнцы ўжо з’ехалі адсюль у Бразілію: у Вялікім танчаць некалькі чалавек з гэтай школы, у Казані ў нас дзяўчынка танчыць і вельмі задаволеная. Яна там прыма, малайчына дзяўчынка, вельмі таленавітая. А што тычыцца людзей на вуліцы, многія паняцці не маюць, што такое Бразілія, дзе яна знаходзіцца, хто там жыве. Вось я еду ў таксі, напрыклад, і кіроўца пачынае размову: думаю, вядома, ёсць тыя, хто больш старанна вывучаюць гісторыю, геаграфію. Але ў асноўным людзі проста не задумваюцца аб такіх рэчах, як іншыя краіны. Тут, я так зразумела, наогул мала чытаюць. Мясцовых цікавяць перш за ўсё забавы паесці, павесяліцца, патанцаваць. Усё вельмі лёгкія, нічым не заклапочаныя. У нас гістарычна склалася, што трэба трывожыцца за будучыню: летам не позаботишься пра харчаванне зімой будзеш з голаду паміраць. Тут не трэба пра гэта думаць, круглы год усё расце само. Не трэба думаць аб тым, як абаграваць сваё жытло, нарыхтоўкі якія-то рабіць. Яны не прывыклі ў прынцыпе клапаціцца аб заўтрашнім дні. Дах над галавой ёсць і выдатна. А няма даху, ды і пофіг, не прападзеш. Галоўнае, каб змяя не запаўзла. Памятаю, як хлопчык-вучань прынёс боты, у якіх танцаваў, і паставіў на стол. Я яму сказала: можа, ты сабе яшчэ на галаву надзенеш гэтыя боты. Потым гляджу, у іх уся абутак варта заўсёды на сталах. Не ставяць на падлогу, небяспечна: раніцай сунеш туды нагу, а там змяя. У іх і ўвесь смецце прыпадняты над падлогай, не стаіць на зямлі, і ўсе гэтыя кошыка для смецця на высокай ножцы. Таксама потым здагадалася чаму. У горадзе, вядома, не сустрэнеш змей, але за горадам цалкам. Мая дачка жыве ў загарадным доме непадалёк ад лесу, і там, бывае, прыпаўзаюць. Каб не прыцягваць змей, увесь смецце падвешваюць. Тут калянасці не прымаюць. У нас жа як: прайшоў міма, хуценька выказаўся і пайшоў далей, і ніхто не заўважыў. А яны ўсе як дзеці вельмі ранімыя, вельмі крыўдлівы. Першы час, калі я зь імі працавала, і яны ў мяне плакалі. Яны не прывыклі да таго, што хто-небудзь што-то патрабуе. Кажу працаўніцы: калі ты пачынаеш наогул што-нешта рабіць, ты думаеш, што ў цябе павінна атрымацца ці не думаеш. Трэба ж разумець, навошта ты робіш, а не проста так штабнаваць. Яна сядзіць і плача, як дзіця. Потым я ўжо зразумела, што нельга зь імі так нічога не даб’юся, калі буду лаяць. Кошт жылля моцна залежыць ад раёна. Калі ў цэнтры нашага горада кватэру з адной спальняй зняць, то гэта каля двух тысяч рэалаў (дзе-то сорак тысяч рублёў). Але гэта ў цэнтры, а калі далей танней. Мае здымаюць вялікі дом за або рэалаў, але ў іх велізарная плошчу і два паверхі. Здымаюць яны не ў цэнтры, там цудоўны паветра, прырода. Але і камары небяспечныя. Дзеці хацелі другога дзіцяці, аднак з-за гэтага віруса Зэка, які перадаецца камарамі, вырашылі пакуль пачакаць. Гэты вірус небяспечны для цяжарных дзеці нараджаюцца з жудаснымі адхіленнямі, адбываецца нейкая мутацыя. Дачка параілася з лекарам, і ён сказаў: ты разумееш, якая справа, ніхто не ведае, што будзе праз год — два, і ніхто не ведае, колькі табе давядзецца перачакаць. Але зноў жа, у цэнтры горада гэтых камароў няма, так што, калі беременеть трэба пераязджаць туды. За святло я плачу вельмі шмат, хоць не магу сказаць, што жгу лямпы бязбожна. Пастаянна ўключаны толькі халадзільнік і кампутар, набягае парадку рублёў у месяц, я лічу, гэта вельмі шмат. Затое тут практычна няма выдаткаў на транспарт. Цяпер я купіла машыну і не магу сказаць, што вельмі шмат грошай трачу на бензін: у прынцыпе, я і нікуды не езджу, да працы прасцей пешшу дайсці. Калі паехаць на мора, то бліжэйшы горад, дзе ёсць пляж, сорак хвілін язды. Але наогул бензін даражэй Бразільскага. Машыны таксама трохі даражэй, асабліва імпартныя. А тыя, што мясцовыя вырабляюць, не таго якасці. Я так разумею, што тут вельмі шмат багатых людзей. Але ёсць і зусім маламаёмасныя, і мне здаецца, што іх больш, чым у нас. Гэта значыць, расслаенне моцнае. Што тычыцца сярэдняга класа, то, скажам так, іх мінімальны ўзровень жыцця адпавядае нашаму максімуме. Але зноў жа, тое, што я сказала гэта не факт, гэта проста маё асабістае меркаванне. Вось такія высновы я змагла зрабіць, пражыўшы тут некаторы час

About